Trillingen meten: hoe werkt een trillingsmeter en wat meet u precies?
Heien, damwanden plaatsen, slopen en zwaar verkeer brengen de bodem en gebouwen in de omgeving in trilling. Of die trillingen aanvaardbaar zijn, kunt u niet voelen of schatten. U moet ze meten, en dan wel de juiste grootheid op de juiste plek.
In dit artikel leest u wat een trillingsmeter precies vastlegt, welke eenheden en sensoren in de bouw worden gebruikt, waar de sensor hoort en hoe u de uitkomst leest.
Wat meet u als u trillingen meet?
Een trilling is een snelle heen-en-weergaande beweging rond een rustpositie. Die beweging kunt u op drie manieren beschrijven: hoe ver een punt beweegt (verplaatsing), hoe snel het beweegt (snelheid) en hoe snel die snelheid verandert (versnelling). Alle drie beschrijven dezelfde beweging, maar elk past bij een andere vraag.
Bij trillingen door bouwwerkzaamheden is snelheid de gangbare grootheid. Richtlijnen zoals SBR-A en DIN 4150-3 drukken hun grenswaarden uit in millimeters per seconde (mm/s), omdat de trillingssnelheid goed samenhangt met de spanningen die in een gebouw ontstaan. De hoogste waarde die optreedt heet de topwaarde van de trillingssnelheid, in het Engels peak particle velocity (PPV).
Het tweede getal dat u nodig hebt is de frequentie in hertz (Hz): het aantal trillingen per seconde. Dezelfde snelheid wordt bij 5 Hz anders beoordeeld dan bij 50 Hz, omdat gebouwen sterker reageren op lage frequenties. Een snelheid zonder frequentie is dus maar een halve meting. Meer hierover leest u in trillingsfrequentie meten.
| Grootheid | Eenheid | Waarvoor gebruikt |
|---|---|---|
| Verplaatsing | mm of µm | Langzame bewegingen, zoals het uitzwaaien van hoge constructies |
| Snelheid | mm/s | Beoordeling van schade aan gebouwen en hinder door bouwwerkzaamheden |
| Versnelling | m/s² of g | Schokken en machinetrillingen; ook het ruwe signaal van veel sensoren |
| Frequentie | Hz | Bepaalt welke grenswaarde geldt voor de gemeten snelheid |
- Topwaarde: de hoogste snelheid in het signaal, in mm/s. Dit is de PPV.
- Periode: de tijd die één volledige trilling duurt. Tien trillingen per seconde is een frequentie van 10 Hz.
Hoe werkt een trillingsmeter?
Een trillingsmeter voor bouwwerkzaamheden, vaak ook trillingsmonitor genoemd, doet vier dingen in een vaste volgorde.
- Opnemen. Een sensor die vastzit aan het gebouw of de bodem volgt de beweging en zet die om in een elektrisch signaal. Dat gebeurt in drie richtingen tegelijk: twee horizontale en één verticale.
- Digitaliseren. Het signaal wordt vele malen per seconde bemonsterd, zodat ook korte pieken niet worden gemist.
- Berekenen. Per richting bepaalt de meter in elk meetinterval de topwaarde van de snelheid en de dominante frequentie.
- Vergelijken en melden. De waarden worden vergeleken met de grens die voor het project is ingesteld. De meter slaat de resultaten op. Een online systeem stuurt ze ook door en geeft een melding als een ingesteld niveau wordt bereikt.
De uitkomst is dus niet één getal maar een reeks: per interval en per richting een snelheid met de bijbehorende frequentie. Aan die reeks ziet u wanneer de hoogste waarden optraden en bij welke activiteit op de bouwplaats ze horen.
Welke sensor zit er in een trillingsmeter?
Trillingsmeters voor de bouw werken met een geofoon, die een signaal geeft dat evenredig is met de snelheid, of met een MEMS-versnellingsopnemer, een kleine chip die versnelling meet waaruit de meter de snelheid berekent. De VIBRA 5+ van Profound werkt met MEMS-technologie.
Welk type erin zit, is minder belangrijk dan de vraag of de meter het frequentiegebied van uw project dekt en of de beoordeling aansluit op de richtlijn waarover u moet rapporteren. De twee sensortypen worden vergeleken in hoe de frequentie van trillingen wordt gemeten.
Waar plaatst u de sensor?
De plek volgt uit de meetvraag. Een meter naast de heistelling zegt iets over de bron, niet over het gebouw dat u wilt beschermen.
- Schade aan een gebouw: op een stijf deel van de draagconstructie, zoals de fundering of een dragende muur, aan de kant van de werkzaamheden.
- Hinder voor personen: op de vloer van de ruimte waar mensen wonen of werken, want daar voelen zij de trilling.
- Gevoelige apparatuur: op de plek waar de apparatuur staat.
- Schade: op de fundering of een dragende muur, aan de kant van het werk.
- Hinder: op de vloer van de ruimte waar mensen verblijven.
- Apparatuur: naast de gevoelige apparatuur.
De toepasselijke richtlijn schrijft de precieze plaats voor. In Nederland zijn dat de SBR-richtlijnen A, B en C; in Duitsland en bij veel internationale projecten wordt DIN 4150-3 gebruikt.
Minstens zo belangrijk is de bevestiging. De sensor moet met de constructie meebewegen en wordt daarom geschroefd of gelijmd op een harde ondergrond. Een meter die los op vloerbedekking, een losse tegel of een vensterbank staat, meet vooral zijn eigen beweging. De VIBRA 5+ zet u vast met één schroef of een montageplaat.

Hoe leest u de meetresultaten?
Een meetwaarde zegt pas iets naast een grenswaarde. Die grens hangt af van drie dingen: de frequentie, het type gebouw en het soort trilling (kort en incidenteel, of langdurig).
Een voorbeeld: 3 mm/s op de fundering van een modern betonnen kantoorgebouw is doorgaans geen reden tot zorg. Dezelfde 3 mm/s bij een lage frequentie op een monumentaal gemetseld pand kan op of boven de grens liggen. Daarom is één vast alarmniveau voor elk project een veelgemaakte fout.
Voor hinder is de aanpak anders. Richtlijnen zoals SBR-B kijken niet naar één piek maar naar een gewogen trillingssterkte over een periode. Dat sluit beter aan op wat mensen ervaren.

Eenmalig meten of continu monitoren?
Een korte meting beantwoordt een eenmalige vraag: hoe sterk zijn de trillingen van deze machine op deze plek, vandaag? Dat is nuttig bij een proef of om een klacht te controleren.
Bouwwerk verandert van dag tot dag. De stelling komt dichterbij, de bodem verschilt per paal, er komt een andere machine. Daarom worden trillingen bij heien, damwandwerk en sloop meestal continu gevolgd, met meldingen die het projectteam bereiken terwijl het werk nog bezig is. Meer hierover in wat is trillingsmonitoring.
Niet hetzelfde: trillingsmeters voor machines
Wie zoekt op trillingsmeter, vindt ook handmeters voor pompen, motoren en lagers. Die meten de trilling op de machine zelf om slijtage op te sporen, meestal als gemiddelde (RMS) snelheid volgens machinenormen zoals ISO 20816.
Dat is ander werk met andere eisen. Voor bouw- en infraprojecten hebt u een meter nodig die in drie richtingen meet, topwaarden met de bijbehorende frequentie vastlegt en ze beoordeelt volgens de richtlijnen voor gebouwen.
Waar let u op bij een trillingsmeter voor de bouw?
- Drie meetrichtingen, met snelheid en frequentie per richting.
- Een frequentiebereik dat ook lage frequenties omvat, want daar zijn de grenswaarden voor gebouwen het strengst.
- Beoordeling en rapportage volgens de richtlijn waarmee u werkt, zoals SBR of DIN 4150-3.
- Meldingen in realtime, zodat het werk kan worden bijgestuurd voordat een grens wordt overschreden.
- Voldoende accuduur en een eenvoudige bevestiging, zodat de meter onbeheerd kan blijven hangen.
- Rapporten die een opdrachtgever, het bevoegd gezag of een bewoner kan begrijpen.
De VIBRA 5+ is voor dit werk ontwikkeld. U zet hem vast met één schroef, hij maakt zelf verbinding met het Profound Portal en werkt tot 180 uur op de interne accu. Hij stuurt meldingen wanneer ingestelde niveaus worden benaderd. Grenswaarden, ontvangers en rapporten stelt u vooraf in het portal in.
Veelgestelde vragen over trillingen meten
In welke eenheid worden trillingen gemeten?
Bij bouwwerkzaamheden in millimeters per seconde (mm/s) voor de snelheid en hertz (Hz) voor de frequentie. Verplaatsing wordt uitgedrukt in millimeters of micrometers, versnelling in m/s² of g.
Wat is PPV?
PPV staat voor peak particle velocity: de hoogste snelheid die tijdens een trilling op het meetpunt optreedt, in mm/s. In het Nederlands heet dit de topwaarde van de trillingssnelheid. De meeste richtlijnen voor gebouwen vergelijken deze waarde met hun grenswaarden.
Kan ik trillingen meten met een smartphone?
Een telefoon bevat een versnellingsopnemer en een app kan laten zien dat er iets trilt. Het is geen meting die u aan een richtlijn kunt toetsen: de sensor is hiervoor niet gekalibreerd, de telefoon zit niet vast aan de constructie en het frequentiebereik en de nauwkeurigheid zijn onbekend.
Wat is het verschil tussen een trillingsmeter en een trillingsmonitor?
De termen worden door elkaar gebruikt. Met een trillingsmonitor wordt meestal een meter bedoeld die op locatie blijft, continu meet en zelf resultaten en meldingen doorgeeft.
Hoe lang moet u trillingen meten?
Zolang het werk dat ze veroorzaakt plaatsvindt in de buurt van het object dat u wilt beschermen. Een nulmeting vóór de start laat zien welke trillingen er al waren, bijvoorbeeld door verkeer.
Advies over trillingen meten op uw project?
Vertel ons wat er wordt gebouwd, wat ernaast staat en waarover u moet rapporteren. Wij kijken mee welke meetopstelling daarbij past.