Trillingsmonitoring bij damwandwerk: intrillen, drukken of heien

Damwanden worden vaak geplaatst waar weinig ruimte is: langs een kade, rond een bouwput in de binnenstad, naast een weg of spoorlijn. Juist daar staan gebouwen, leidingen en andere gevoelige objecten dichtbij. Bij het plaatsen en trekken van damwanden kunnen trillingen in de ondergrond ontstaan, en hoeveel hangt sterk af van de methode.

Dit artikel legt het verschil uit tussen intrillen, heien en drukken, de twee risico's waar u op moet letten en hoe trillingsmonitoring het projectteam helpt om het werk op tijd bij te sturen.

Drie manieren om damwanden te plaatsen, drie trillingsbeelden

Niet elk damwandwerk geeft dezelfde trillingen. De uitvoeringsmethode bepaalt voor een groot deel wat de omgeving ervan merkt.

Damwandplanken worden met een trilblok geplaatst langs een kade, vlak bij bestaande gemetselde panden
Damwandwerk langs een kade, vlak bij bestaande bebouwing.
MethodeTrillingAandachtspunten
Intrillen (trilblok)Continue trilling op de frequentie van het trilblok zolang de plank beweegtSnel en gangbaar. Bij het starten en stoppen kunnen gebouwen kort worden aangestoten; langdurige trilling kan los zand verdichten
HeienLosse pulsen bij elke klapToegepast in vaste lagen. Hogere pieken per klap, met een pauze ertussen
DrukkenNauwelijks trillingenGeschikt vlak bij gevoelige bebouwing. Langzamer, duurder en niet in elke bodem mogelijk

Intrillen

Continue trilling zolang de plank beweegt.

Heien

Een losse puls bij elke klap.

Drukken

Nauwelijks trillingen in de bodem.

De oranje lijn toont per methode de trilling in de tijd.

Bij intrillen verdienen het starten en stoppen aandacht. Terwijl het trilblok op toeren komt of uitloopt, passeert het lagere frequenties waarbij vloeren en wanden van nabijgelegen gebouwen kunnen gaan meetrillen. Trilblokken met een variabel moment, vaak resonantievrij genoemd, zijn ontworpen om dit te voorkomen: ze bouwen pas kracht op als de werkfrequentie is bereikt.

  1. Opstarten: het trilblok passeert de frequenties waarbij vloeren en wanden meetrillen.
  2. Werkfrequentie: boven dat gebied.
  3. Uitlopen: hetzelfde gebied wordt opnieuw gepasseerd.
Frequentie van het trilblok in de tijd. De gekleurde band is het gebied waarin vloeren en wanden in de omgeving kunnen meetrillen.

Ook het trekken telt mee. Damwanden trekken met een trilblok geeft op dezelfde manier trillingen als het plaatsen, en dat gebeurt aan het eind van het project, wanneer de aandacht voor de omgeving vaak is verslapt.

Wat bepaalt het trillingsniveau bij een gebouw?

  • Afstand. Trillingen nemen af met de afstand, maar hoe snel hangt af van de bodem.
  • Bodem. Vaste zandlagen en obstakels in de grond vragen meer energie, en daarmee meer trilling.
  • Plank en machine. De lengte en het profiel van de damwandplank, het type trilblok of heiblok en de gebruikte energie.
  • Het gebouw zelf. Het type constructie, de staat van onderhoud en de fundering bepalen hoe gevoelig het is, en daarmee welke grenswaarde geldt.

Omdat deze factoren per locatie verschillen, bestaat er geen vaste veilige afstand. Een trillingsprognose vooraf en metingen tijdens het werk geven het antwoord voor uw situatie.

Twee risico's: trillingen en zetting

Het eerste risico is de trilling zelf. Sterke trillingen kunnen een gebouw beschadigen, zwakkere kunnen hinderlijk zijn voor de mensen binnen of gevoelige apparatuur verstoren. In Nederland worden deze drie effecten beoordeeld met de SBR-richtlijnen A, B en C.

Het tweede risico is minder zichtbaar. Langdurige trilling kan los zand rond de damwand verdichten. Het maaiveld zakt dan, en een nabijgelegen gebouw op een ondiepe fundering zakt mee. Dat kan gebeuren bij trillingsniveaus die onder de grens voor directe schade blijven. Bij gebouwen op staal in zandgrond is het daarom het overwegen waard om naast trillingen ook zetting te monitoren.

  1. Trillingen lopen via de bodem naar het gebouw.
  2. Los zand verdicht, het maaiveld zakt en het gebouw zakt mee.
De twee risico's van intrillen naast een gebouw op een ondiepe fundering. De tekening is overdreven.

Zo zet u trillingsmonitoring bij damwandwerk op

  1. Bepaal de meetvraag. Wilt u een gebouw beschermen tegen schade, hinder voor bewoners beperken of apparatuur veiligstellen? Het antwoord bepaalt de richtlijn en de plaats van de sensor.
  2. Leg de beginsituatie vast. Een bouwkundige vooropname en een nulmeting laten zien welke scheuren en welke trillingen er al waren.
  3. Kies de meetpunten. Meestal de dichtstbijzijnde en de meest kwetsbare panden, met de sensor vast aan de draagconstructie aan de kant van het werk.
  4. Stel een waarschuwingsniveau in onder de grenswaarde. Een melding helpt alleen als er nog ruimte is om te handelen.
  5. Spreek af wie de melding krijgt en wat er dan gebeurt. De machinist en de uitvoerder moeten weten wat zij kunnen aanpassen.
  6. Meet door tijdens het trekken. De monitoring stopt als de laatste plank eruit is, niet als de wand erin zit.

Wat kunt u doen als de trillingen te hoog worden?

Monitoring heeft alleen zin als een meetwaarde tot actie leidt. Bij damwandwerk zijn de mogelijkheden concreet:

  • de frequentie of het excentrisch moment van het trilblok aanpassen;
  • overstappen op een resonantievrij trilblok;
  • voorboren of fluïderen om de weerstand in vaste lagen te verlagen;
  • de planken drukken in de delen die het dichtst bij bebouwing liggen;
  • het werk verplaatsen naar uren waarop minder mensen er last van hebben, als hinder het probleem is.

Welke maatregel past, bepalen de aannemer en de geotechnisch adviseur. Realtime metingen laten binnen enkele minuten zien of die werkt.

Damwandwerk monitoren met de VIBRA 5+

De VIBRA 5+ van Profound is een compacte trillingsmonitor voor bouw- en infraprojecten. U bereidt het project voor in het Profound Portal met grenswaarden, rapporten en ontvangers, zet de monitor vast met één schroef en schakelt hem in. Hij maakt zelf verbinding en begint metingen te versturen.

Tijdens het werk krijgt het projectteam een melding wanneer een ingesteld niveau wordt benaderd. Achteraf is er een rapport beschikbaar voor de opdrachtgever of het bevoegd gezag. Gaat het om palen in plaats van damwanden? Lees dan trillingsmonitoring tijdens heiwerk.

Veelgestelde vragen over trillingen bij damwandwerk

Is damwanden drukken helemaal trillingsvrij?

Het drukken zelf geeft nauwelijks trillingen. Bijkomend werk, zoals voorboren of transport op de bouwplaats, kan wel merkbaar zijn. Worden de planken later met een trilblok getrokken, dan ontstaan er alsnog trillingen.

Welke richtlijn geldt bij damwandwerk in Nederland?

Meestal SBR-richtlijn A voor mogelijke schade aan gebouwen en SBR-richtlijn B voor hinder voor personen. Welke vereist is, volgt uit de vergunning, het contract en de risicoanalyse.

Op welke afstand van een gebouw is trillingsmonitoring nodig?

Er is geen vaste afstand. Het hangt af van de methode, de bodem en het gebouw. Een trillingsprognose vooraf laat zien of grenswaarden kunnen worden benaderd en waar metingen nodig zijn.

Meet een trillingsmonitor ook zetting?

Nee. Een trillingsmonitor meet hoe sterk een gebouw schudt, niet of het is gezakt. Zetting meet u met aparte systemen, zoals een vloeistofwaterpas. De verschillen leest u in gebouwen monitoren.

Betekent een melding dat er schade is?

Nee. Een melding betekent dat een vooraf ingesteld niveau is bereikt. Het is een signaal om te kijken wat er gebeurt en het werk zo nodig aan te passen.

Damwandwerk gepland nabij bebouwing?

Beschrijf het project en de omgeving. Wij laten zien hoe u de VIBRA 5+ en het Profound Portal daarvoor inzet.